کنترل خشم از کلام اهل بیت در احادیث و روایات شیعه و اسلام ناب

کنترل خشم از کلام اهل بیت در احادیث و روایات شیعه و اسلام ناب

خشم غریزه‌ای مهم با دو کارکرد متفاوت و مختلف
انسان موجودی است که سرزمین وجود او را غریزه های مختلف و پیچیده ای در بر گرفته است، یکی از این غریزه های مهم غریزه خشم و غضب است. قوه ی بسیار بااهمیتی که اگر تحت تدبیر و مدیریت عقل و شرع قرار داشته باشد، می تواند انسان را در جاده سعادت و آرامش نگهدارد. در واقع اگر از نگاه زیبابینانه به این غریزه‌ ی الهی نگریسته شود اقرار خواهیم کرد که با وجود این نیروی درونی است که انسان در برابر خطر خود را از خمودگی و سستی می رهاند و حالت تدافعی به خود می گیرد.

نیروی که اگر تحت مدیریت ربانی و الهی باشد، نه تنها زمینه نجات خود را بلکه انگیزه دفاع از دیگران را نیز در وجود انسان تقویت می کند. در فرهنگ اخلاق هرگاه خشم تحت تدبیر و مدیریت عقل و شرع بوده و در مسیر حق مشتعل شود از آن به عنوان «خشم مقدس» یاد می کند،[۱] و اگر کنترل و مدیریت آن را هوای نفسانی و خواهش های شیطانی به عهده بگیرند از آن به عنوان نیروی اهریمی یاد می شود که آتش آن ویران گر و خطرناک خواهد بود؛ .

چرا که اگر بى‏قیدوبند، رها شد و آزادانه اعمال گردید، ریشه‌‏هاى سعادت فرد و جامعه را میسوزاند و دین و دنیاى آدمى را بر باد مى‏دهد. منابع روایی از امام علی(علیه السلام) این چنین نقل قول کرده اند: «احْذَرُوا الْغَضَبَ فَانَّهُ نارٌ مُحْتَرِقَهٌ؛[۲] از خشم بپرهیزید که آن آتشى سوزاننده است.

منابع روایی از امام علی(علیه السلام) این چنین نقل قول کرده اند: «احْذَرُوا الْغَضَبَ فَانَّهُ نارٌ مُحْتَرِقَهٌ؛[۲] از خشم بپرهیزید که آن آتشى سوزاننده است.

فتیله خشم را پایین بیاوریم تاشیشه قلبمان دودی نشود:
برای شناسایی و تشخیص خشم مذموم از خشم مقدس منابع دینی و اسلامی، ویژگی‌های مشخصی را برای هریک برشمرده است، ولی به طور خلاصه در خصوص خشم مذموم می توان این چنین بیان کرد که خشم ناپسند و اهریمنی، ریشه در آتش شهوت و خواهش های شیطانی دارد، به طوری که عواملی همچون بدخلقی، جهل و نادانی، تکبر، خودخواهی، دنیا طلبی، شهرت، کینه توزی و حسادت، آتش آن را شعله ور می کند.

و البته ثمره ی آن چیزی جز مختل کردن قوه تعقل و خردورزی و از بین بردن روح ایمان و خیر خواهی نیست. در منابع روایی از امام علی(ع) نقل شده است غضب عقل انسان را فاسد می کند و انسان را از کار صحیح باز می دارد.

در روایات دیگر نیز نقل شده است که این خشم مذموم ایمان را آنچنان فاسد می کند که سرکه عسل را. «الغَضَبُ یفسِدُ الإِیمَانَ کمَا یفسِدُ الخَلُّ العَسَلَ.[۴] خشم، ایمان را تباه مى‏کند، همان‏گونه که سرکه عسل را.»

 

در رابطه با خشم و کنترل آن بیست و هشت حدیث گهربار از اهل بیت عصمت و طهارت برای شما آماده کرده ایم که پیشنهاد میکنیم حتما مطالعه کنید . :

۱- بهترین‌ها، دیرخشم‌اند

پیامبر صلى الله علیه و آله:

اَلا اِنَّ خَیرَ الرِّجالِ مَن کانَ بَطى ءَ الغَضَبِ سَریعَ الرِّضا؛

بدانید که بهترین انسان ها کسانى هستند که دیر به خشم آیند و زود راضى شوند.

(نهج الفصاحه، ح ۴۶۹)

۲- جرعه خشم

پیامبر صلى الله علیه و آله:

ما تَجَرَّعَ عَبدٌ جُرعَهً اَفضَل عِندَ اللّه مِن جُرعَهِ غَیظٍ کَظَمَها اِبتِغاءَ وَجهِ اللّه ؛

انسان هیچ جرعه اى ننوشید که نزد خدا از جرعه خشمى که براى رضاى خدا فرو خورد بهتر باشد.

(نهج الفصاحه، ح ۲۶۲۸)

۳- ماهیت خشم

پیامبر صلى الله علیه و آله:

اِنَّ الغَضَبَ مِنَ الشَّیطانِ وَاِنَّ الشَّیطانَ خُلِقَ مِنَ النّارِ وَاِنَّما تُطفَأُ النّارُ بِالماءِ فَاِذا غَضِبَ اَحَدُکُم فَلیَتَوَضَّ؛

خشم از شیطان و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب خاموش مى شود، پس هرگاه یکى از شما به خشم آمد، وضو بگیرد.

(نهج الفصاحه، ح ۶۶۰)

۴- کمال دلیری در تسلط بر خشم

پیامبر صلى الله علیه و آله:

اَلصَّرعَهُ کُلُّ الصَّرعَهِ الَّذى یَغضبُ فَیَشتَدُّ غَضَبُهُ وَیَحمَرُّ وَجهُهُ وَیَقشَعِرُّ شَعرُهُ فَیَصرَعُ غَضَبَهُ؛

کمال دلیرى آن است که کسى خشمگین شود و خشمش شدّت گیرد و چهره اش سرخ شود و موهایش بلرزد، امّا بر خشم خود چیره گردد.

(نهج الفصاحه، ح ۱۸۷۲)

۵- ثمره همنشینی با خشم

امام على علیه السلام:

بِئسَ القَرینُ الغَضَبُ: یُبدِى المَعائبَ ویُدنِى الشَّرَّ وَیُباعِدُ الخَیرَ؛

خشم هم نشین بسیار بدى است: عیب ها را آشکار، بدى ها را نزدیک و خوبى ها را دور مى کند.

(غررالحکم، ج۳، ص ۲۵۷، ح۴۴۱۷)

۶- خشمگین ناتوان در تصمیم گیری

امام على علیه السلام:

اَقدَرُ النّاسِ عَلَى الصَّوابِ مَن لَم یَغضَب؛

تواناترین مردم در تشخیص درست کسى است که خشمگین نشود.

(غررالحکم، ج۲، ص۴۰۸، ح۳۰۴۷)

۷- خشم و دوری از اهل بیت

امام صادق علیه السلام:

لَیسَ مِنّا مَن لَم یَملِکُ نَفسَهُ عِندَ غَضَبِهِ؛

کسى که هنگام خشم خوددار نباشد، از ما نیست.

(کافى، ج۲، ص ۶۳۷، ح۲)

۸- خشم و دوستی

امام صادق علیه السلام:

مَن غَضِبَ عَلَیکَ ثَلاثَ مَرّاتٍ وَلَم یَقُل فیکَ سوءا فَاتَّخِذهُ لِنَفسکَ خَلیلاً؛

هر کس سه بار بر تو خشم گرفت ولى به تو بد نگفت، او را براى خود به دوستى انتخاب کن.

(معدن الجواهر، ص ۳۴)

۹- خشم مومن

امام صادق علیه السلام:

اَلمُؤمِنُ اِذا غَضِبَ لَم یُخرِجهُ غَضَبُهُ مِن حَقٍّ وَاِذا رَضِىَ لَم یُدخِلهُ رِضاهُ فى باطِلٍ وَالَّذى اِذا قَدَرَ لَم یَأخُذ اَکثَرَ مِمّا لَهُ؛

مؤمن چون خشمگین شود، خشمش او را از حق بیرون نبرد و چون خشنود شود، خشنودیش او را به باطل نکشاند و چون قدرت یابد بیش از حقّ خود نگیرد.

(بحارالأنوار، ج۷۸، ص ۲۰۹، ح۸۵)

۱۰- خشم بر زیردستان

امام هادى علیه السلام:

اَلغَضَبُ عَلى مَن تَملِکُ لُؤمٌ؛

بر زیردستان خشمگین شدن نشانه پَستى است.

(بحارالأنوار، ج۷۸، ص ۳۷۰، ح۴)

۱۱- خشم پاره ای از آتش

پیامبر صلى الله علیه و آله:

اَلا وَ اِنَّ الغَضَبَ جَمرَهٌ فى قَلبِ ابنِ آدَمَ، اَما رَأیتُم اِلى حَمرَهِ عَینَیهِ وَ انتِفاخِ اَوداجِهِ؟! فَمَن اَحَسَّ بِشَى ءٍ مِن ذلِکَ فَلیَلصَق بِالارضِ؛

بدانید که خشم پاره آتشى در دل انسان است. مگر سرخی چشمان و رگ هاى برآمده‌ی گردنش را [هنگام خشم] ندیده اید؟! هر کس چنین احساسى پیدا کرد، روى زمین بنشیند.

(سنن الترمذى، ج ۳، ص ۳۲۸، ح ۲۲۸۶)

۱۲- تربیت با خشم

امام على علیه السلام:

لا أدَبَ مَعَ غَضَبٍ؛

ادبی همراه با خشم نیست .

(غرر الحکم، ح ۱۰۵۲۹)

۱۳- قوی ترین افراد در برابر خشم

امام سجاد علیه السلام:

مَرَّ رَسولُ اللّه صلى الله علیه و آله بِقَومٍ یَرفَعونَ حَجَرا فَقالَ : ما هذا ؟ قالوا : نَعرِفُ بِذاکَ اَشَدَّنا وَ اَقوانا . فَقالَ صلى الله علیه و آله : اَلا اُخبِرُ کُم بِاَشَدِّکُم وَ اَقواکُم؟ قالوا: بَلى، یا رَسولَ اللّه. قالَ: اَشَدُّکُم وَ اَقواکُمُ الَّذى اِذا رَضىَ لَم یُدخِلهُ رِضاهُ فى اِثمٍ وَ لا باطِلٍ وَ اِذا سَخِط لَم یُخرِجهُ سَخَطُهُ مِن قَولِ الحَقِّ وَ اِذا قَدَرَ لَم یَتَعاطَ مالَیسَ لَه بِحَقٍّ ؛

پیامبر صلى الله علیه و آله بر گروهى گذشتند که سنگى را بلند مى کردند . فرمودند : این چه کارى است؟ گفتند : با این کار ، نیرومندترین و محکم ترینِ خود را مى شناسیم . فرمودند : آیا به شما خبر دهم که محکم ترین و قوى ترینِ شما کیست؟ گفتند : بلى اى پیامبر خدا ! فرمودند : محکم ترین و قوى ترین شما ، کسى است که هر گاه خشنود شود ، خشنودى اش او را به گناه و باطل نکشاند ، و هر گاه خشمگین شود ، خشمش او را از سخن حق ، بیرون نبرد ، و هر گاه به قدرت رسید ، آنچه برایش حق نیست، دست نزند.

(معانى الأخبار، ص ۳۶۶)

۱۴- خشم شیعه

امام على علیه السلام:

شیعَتُنَا المُتَباذِلونَ فى وِلایَتِنا، اَلمُتَحابّونَ فى مَوَدَّتِنا اَلمُتَزاوِرونَ فى اِحیاءِ اَمرِنا اَلَّذینَ اِن غَضِبوا لَم یَظلِموا وَ اِن رَضوا لَم یُسرِفوا، بَرَکَهٌ عَلى مَن جاوَروا سِلمٌ لِمَن خالَطوا؛

شیعیان ما کسانى اند که در راه ولایت ما بذل و بخشش مى کنند، در راه دوستى ما به یکدیگر محبت مى نمایند، در راه زنده نگه داشتن امر و مکتب ما به دیدار هم مى روند. چون خشمیگین شوند، ظلم نمى کنند و چون راضى شوند، زیاده روى نمى کنند، براى همسایگانشان مایه برکت اند و نسبت به هم نشینان خود در صلح و آرامش اند.

(کافى، ج ۲، ص ۲۳۶، ح ۲۴)

۱۵- داروی خشم

امام على علیه السلام:

اَلحِلمُ یُطفى نارَ الغَضَبِ وَالحِدَّهُ تُؤَجِّجُ إِحراقَهُ؛

بردبارى آتش خشم را فرو مى نشاند و غرور و تعصب (یا تندی نمودن) آن را شعله ورتر مى کند.

(غررالحکم، ج۲، ص ۱۲۳، ح۲۰۶۳)

۱۶- جواب نادان خشمگین کننده

امام على علیه السلام:

مَن غاظَکَ بِقُبحِ السَّفَهِ عَلَیکَ، فَغِظهُ بِحُسنِ الحِلمِ عَنهُ؛

هر کس با زشتىِ سبکسرى تو را خشمگین کرد تو با زیبایى بردبارى او را به خشم آور.

(غررالحکم، ج۵، ص۳۳۳، ح۸۶۲۰)

۱۷- پاداش فروخوردن خشم

امام صادق علیه السلام:

ما مِن عَبدٍ کَظَمَ غَیظا إِلاّ زادَهُ اللّه عَزَّوَجَلَّ عِزّا فِى الدُّنیا وَالخِرَهِ؛

هیچ بنده اى خشم خود را فرو نخورد، مگر این که خداوند عزّوجلّ بر عزّت او در دنیا و آخرت افزود.

(کافى، ج۲، ص ۱۱۰، ح۵)

۱۸- حسود، زود خشم

امام على علیه السلام:

اَلحَسودُ سَریعُ الوَثبَهِ، بَطىءُ العَطفَهِ؛

حسود زود خشمگین مى شود و دیر کینه از دلش مى رود.

(بحارالأنوار، ج۷۳، ص ۲۵۶، ح۲۹)

۱۹- نفس پاکیزه با تسلط بر خشم

امام على علیه السلام:

جاهِد شَهوَتَکَ وَغالِب غَضَبَکَ وَخالِف سوءَ عادَتِکَ، تَزکُ نَفسُکَ، وَیَکمُل عَقلُکَ وَتَستَکمِلُ ثَوابَ رَبِّکَ؛

با هوا و هوس خود جهاد کن، بر خشمت مسلّط شو و با عادت‌هاى بد خود مخالفت کن تا نفست پاکیزه شود، عقلت به کمال برسد و از پاداش پروردگارت بهره کامل ببرى.

(غررالحکم، ج۳، ص۳۶۵، ح۴۷۶۰)

۲۰- شناخت بردبار هنگام خشم

امام صادق علیه السلام:

ثَلاثَهٌ لاتُعرَفُ إِلاّ فى ثَلاثِ مَواطِنَ: لایُعرَفُ الحَلیمُ إِلاّ عِندَ الغَضَبِ وَلاَ الشُّجاعُ إِلاّ عِندَ الحَربِ وَلا أَخٌ إِلاّ عِندَ الحاجَهِ؛

سه کس اند که جز در سه جا شناخته نمى شوند: بردبار جز در هنگام خشم، شجاع جز در جنگ و برادر جز در هنگام نیازمندى.

(بحارالأنوار، ج۷۸، ص ۲۲۹، ح۹)

۲۱- دست دادن مانع خشم

امام رضا علیه السلام:

تزاوَرُوا تَحـابـّوا و تَصـافَحُـوا و لا تَحـاشَمُـوا؛

به دیدن یکدیگر روید تا یکدیگر را دوست داشته باشید و دست یکدیگر را بفشارید و به هم خشم نگیرید.

(بحارالانوار، ج۷۸، ص ۳۴۷)

۲۲- بهترین مردم مقاوم هنگام خشم

امام على علیه السلام:

خَیرُ النّاسِ مَن اِن اُغضِبَ حَلُمَ وَ اِن ظُلِمَ غَفَرَ وَ اِن اُسى‏ءَ اِلَیهِ اَحسَنَ؛

بهترین مردم کسى است که اگر او را به خشم آورند، بردبارى نماید و چنانچه به او ظلم شود، ببخشاید و چون به او بدى شود، خوبى کند.

(غررالحکم، ج۳، ص ۴۳۰، ح ۵۰۰۰ )

۲۳- نتیجه خشمگین نشدن

پیامبر صلى الله علیه و آله:

مَن دَفَعَ غَضَبَهُ دَفَعَ اللّه‏ُ عَنهُ عَذابَهُ وَ مَن حَفِظَ لِسانَهُ سَتَرَ اللّه‏ُ عَورَتَهُ؛

هر کس خشمش را برطرف سازد، خداوند کیفرش را از او بردارد و هر کس زبانش را نگه دارد، خداوند عیبش را بپوشاند.

(امالى طوسى ، ص ۳۴۹، ح ۷۲۱)

۲۴- فروخورنده خشم، آقا و سرور

امام صادق علیه السلام:

ثَلاثٌ مـَن کـُنَّ فِیهِ کـانِ سَیِّـداً: کَظمُ الغَیظِ وَالعَفـوُ عَن المَسیىءِ والصِّله بِـالنَفـسِ وَالمـالِ؛

سه چیز است که در هـر که بـاشـد آقـا و سـرور است: خشـم فـرو خـوردن ،گذشت از بدکـردار، کمک و صله رحـم بـا جـان و مـال.

(تحف العقول، ص ۳۱۷)

۲۵- پاداش بازداشتن خشم در قیامت

امام باقر علیه السلام:

مَن کَفَّ غَضَبَهُ عن النّاس کَفَّ اللهُ عنهُ عَذابَ یومَ القِیامه؛

کسی که خشمش را از مردمان باز دارد خداوند نیز در روز قیامت عذابش را از او باز می دارد.

(جهادالنفس، ح۵۳۲)

۲۶- شتاب در خشم

امام على علیه السلام:

لا تَسرَعَنَّ إلَی الغَضَبِ فَیَتَسَلَّطَ عَلَیکَ بِالعِادَهِ؛

هرگز در خشم گرفتن شتاب مکن چرا که به صورت عادت بر تو مسلّط می شود.

غررالحکم، ح۶۸۷

۲۷- پوشش نقص با کاهش خشم

امام صادق علیه السلام:

مَن کَفَّ غَضَبَهُ سَتَرَ اللهُ عَورَتَهُ؛

کسی که جلوی خشمش را بگیرد خداوند نقصها و کاستی های او را می پوشاند.

(جهاد النفس، ح ۵۲۸)

۲۸- پند پیامبرانه

امام صادق علیه السلام:

قالَ رَجُلٌ لِلنَّبی (ص): یا رَسُولَ اللهِ عَلِّمنی. فَقالَ : إذهَب فَلا تَغضَب؛

مردی به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: ای رسول خدا چیزی به من بیاموز، حضرت فرمود: برو و خشمگین مشو.

(جهاد النفس، ح ۵۲۴)